Home / Sách / Thơ tân hình thức Việt – Tiếp nhận & Sáng tạo – Hồ Đăng Thanh Ngọc

Thơ tân hình thức Việt – Tiếp nhận & Sáng tạo – Hồ Đăng Thanh Ngọc

Thơ Tân hình thức Việt được khởi xướng từ đầu năm 2000. Đến nay, nó đã có 15 năm tồn tại và ảnh hưởng, đã có hàng ngàn bài thơ Tân hình thức của hàng trăm tác giả đã ra đời, nhiều tác phẩm thơ và tiểu luận được công bố. Có những tác phẩm hay được dư luận nhắc đến và nhiều người yêu thơ thừa nhận. Trong quá trình hình thành và phát triển, thơ Tân hình thức vừa được đón nhận, nhưng cũng bị nhiều người từ chối với nhiều lý do khác nhau, âu đó cũng là chuyện bình thường đối với bất kỳ trào lưu sáng tác nào. Trong thời gian qua, ngoài những nỗ lực của các nhà thơ làm thơ Tân hình thức, báo chí trong nước cũng đã bắt đầu tham gia giới thiệu thơ Tân hình thức Việt đến với công chúng. Nhìn nhận thể thơ Tân hình thức với tư cách là một hệ hình mới, Tạp chí Sông Hương đã tổ chức 2 chuyên đề: 1, chuyên đề Thơ Tân hình thức trên số báo 280, tháng 6/2012 và 2 chuyên đề Tân hình thức trên Số đặc biệt Sông Hương tháng 12/2012, giới thiệu không chỉ thơ mà còn truyện thơ Tân hình thức, nhạc phổ thơ Tân hình thức và tranh của các họa sỹ vẽ từ cảm hứng thơ Tân hình thức… Trước đó, từ năm 2011, tạp chí đã giới thiệu các bài viết về thơ Tân hình thức Việt của các nhà lý luận phê bình Đặng Tiến, Khế Iêm…; đã chọn đăng một số bài thơ Tân hình thức Việt, xem đó như là một thể loại thơ bình đẳng như bao thể loại thơ Việt khác trong dòng chảy văn học Việt Nam. Báo Nghệ Thuật Mới số 8, tháng 9/2012 cũng tổ chức một chuyên đề giới thiệu thơ Tân hình thức Việt. Ngoài ra, chúng ta có thể bắt gặp nhiều bài viết về thơ Tân hình thức trên các trang báo Văn Nghệ, Tia sáng, Đại biểu Nhân dân, Thể thao Văn hóa, Phê bình văn học … Hinh 1 - bia sach Tho Tan hinh thuc Viet   Một trào lưu văn học sau quãng thời gian hình thành đều cần có sự nhìn lại. Với những bài tiểu luận trong cuốn sách này, chúng tôi hy vọng sẽ đem đến cho bạn đọc một cái nhìn tổng quan với cách hiểu đúng nhất về thơ Tân hình thức Việt (Bởi trong thực tế, đã có nhiều người nhầm lẫn giữa thơ Tân hình thức Việt và các bài thơ mang tính hậu hiện đại nói chung). Trong cuốn sách này, các nhà lý luận phê bình, các nhà thơ Việt Nam cũng đã đề cập sát sườn, nói thẳng trực diện đến những vấn đề của thơ Tân hình thức Việt. Chúng tôi hết sức cảm động khi các nhà thơ Tân hình thức Mỹ đã bỏ công sức viết tiểu luận tham gia nội dung cuốn sách, đó thật sự là tấm lòng của những thi sỹ nước ngoài đã quan tâm đến sự phát triển của một trường phái thơ viết bằng ngôn ngữ Việt. Trong đó có những nhà thơ hàng đầu của dòng thơ Tân hình thức Mỹ với những tên tuổi lớn được nhiều người ngưỡng mộ: Frederick Feistein, Frederick Turner, Dana Gioia… Những tiểu luận của họ thể hiện sự tâm huyết của những người “sống trong thơ”, thể hiện sự cao vọng muốn mở rộng và làm sâu tầm vóc của thi ca trong một thế giới mà ở đó, thi ca đang bị từ chối từ nhiều phía… Chúng tôi cũng xin cảm ơn nhà thơ Khế Iêm, người chủ xướng của phong trào thơ Tân hình thức Việt, đã đứng ra kết nối những nhà thơ Tân hình thức Việt và các nhà thơ Tân hình thức Mỹ trong quá trình hình thành cuốn sách về một dòng thơ đã khởi đi một cách nghiêm túc và đầy mới mẻ. * Trong cuốn sách này, nhiều bài viết liên quan trực tiếp đến thơ Tân hình thức Việt đã gián tiếp định nghĩa: – Thơ Tân hình thức Việt là thể loại thơ viết bằng tiếng Việt, sử dụng ngôn ngữ đời thường, có tính truyện, dùng lại những thể thơ truyền thống Việt (4-8 chữ và lục bát…), dùng kỹ thuật vắt dòng của thơ truyền thống Anh và kỹ thuật lặp lại của thơ tự do Mỹ để thể hiện, tạo nhạc tính và hồi phục vần ở bất cứ chỗ nào trong bài thơ. Mục đích của thơ Tân hình thức Việt, chỉ là đề xuất một phương cách sáng tác thơ Việt trong bối cảnh hậu hiện đại. Nó không cạnh tranh với bất kỳ thể loại thơ nào, nó chỉ xuất hiện và góp mặt. Nói như nhà phê bình Văn Giá: “Thơ Việt như một dòng sông lớn mà thơ Tân hình thức đang là một chi lưu trong rất nhiều chi lưu cùng góp vào và cộng hưởng” (Một bài thơ Tân hình thức được cho là hay) Từ những tiểu luận của Khế Iêm, Inrasara, Đỗ Quyên và chuyển động thơ Tân hình thức mới đây, có thể nhận ra lịch sử thơ Tân hình thức bắt đầu từ đầu năm 2000. Thời điểm đó, nhà thơ Khế Iêm làm bài thơ “Tân hình thức và câu chuyện kể” đồng thời viết một tiểu luận giải thích cách đọc thể loại thơ mới này. Gần như ngay lập tức, nhiều bài thơ Tân hình thức được một số nhà thơ khác hưởng ứng sáng tác. Từ đó, thơ Tân hình thức bắt đầu phát triển thành một trường phái. Thống kê từ Khế Iêm và Inrasara cho thấy: Thơ Tân hình thức Việt trong và ngoài nước qua 15 năm (đến 3-2014), có 18 ấn phẩm được xuất bản, trong đó, có những cuốn xuất bản ở Mỹ và Việt Nam. Đến nay, đã có 5 thế hệ làm thơ Tân hình thức, 1500 bài thơ Tân hình thức được công bố, với 115 tác giả. thu moi sach THTV - HCM (1)   Nhiều bài viết trong cuốn sách này đã đánh giá các giá trị thơ Tân hình thức Việt. Trong “Tân hình thức – hành trình và tổng kết”, Khế Iêm phân tích cái hay nội dung và nghệ thuật của thơ Tân hình thức với 15 bài thơ đặc sắc được dẫn ra. Nhà phê bình Văn Giá nhận định: “Trở lại với câu hỏi về việc đã có những bài thơ Tân hình thức được công nhận là hay? Tôi xin thưa, thực sự đã có một số lượng bài đủ để khẳng định phong trào thơ Tân hình thức đã có mặt ở xứ sở này và tham gia vào khung cảnh thơ ca chung của dân tộc”. “ Mặc lòng thích/không thích, thơ Tân hình thức vẫn cứ tồn tại và ngày càng khẳng định sự có mặt của mình. Ai quay lưng với tân hình thức sẽ tự làm nghèo đi quyền được tiếp nhận và thụ hưởng đa dạng mà mỗi người đều có cơ hội ngang bằng” (tiểu luận đã dẫn). Nhà phê bình Đỗ Lai Thuý, trong tiểu luận “Tân hình thức-một thể thơ mang tính hệ hình” đã viết: “Có thể rồi đây, thơ hậu hiện đại Việt Nam sẽ chọn được cho mình một thể thơ khác phù hợp hơn và, do đó, thành công hơn. Nhưng với tư cách là một thể thơ mang tính hệ hình mở đầu cho trào lưu thơ hậu hiện đại ở Việt Nam thì Tân hình thức mãi mãi còn được nhắc đến và biết ơn”.. Nhà thơ Mỹ Frederick Turner: “Chủ nghĩa Tân hình thức ở Việt Nam đã sáng tạo một hình thức thi ca đáng kể, một loại thơ không vần điệu (a blank verse) thu hút cái tai của người Việt và về mặt vận luật có thể so sánh với lối thơ không gieo vần trong tiếng Anh và trong những ngôn ngữ thi ca vĩ đại khác” (Hiện trạng của thơ – bản dịch Nguyễn Tiến Văn). Nhà thơ Nguyễn Đức Tùng: “Sự phát triển của Tân hình thức từ Hoa Kỳ sang Việt Nam không chỉ là sự nối dài về địa lý, mà còn bước đi xa hơn về nghệ thuật và những đóng góp trở lại với phong trào này”. “Như một phương pháp sáng tác, nó sẽ tồn tại lâu và đóng góp mãi cho thơ ca Việt Nam”. Nhà thơ Biển Bắc thì đề xuất “tạo nên một giá trị chia sẻ” của thơ Tân hình thức… Nhiều ý kiến đã đặt những dấu hỏi: Thơ Tân hình thức có làm một cuộc cách mạng thi ca? Đã có sự trả lời trong một số bài viết trong cuốn sách. Thơ Tân hình thức không chủ trương làm một cuộc cách mạng thi ca mà chỉ đề xuất một phương cách sáng tác mới. Giáo sư Bửu Ý viết: “Thơ Tân hình thức ra đời trong tư thế là một tiếng nói mới, một cảm xúc mới trước cuộc sống hôm nay. Nó không truất phế Thơ Tự do và nó cũng không chờ đợi thơ nói chung rơi vào khủng hoảng. Nó vẫn chung sống hòa bình với những dòng thơ khác nhưng phải đối đầu với nhiều thách thức. Dù sao mặc lòng, đứng trước cái mới, ta nên có một lời chào hỏi: “Thơ Tân hình thức, nào, bắt tay!” Có ý kiến cho rằng Thơ Tân hình thức không phải là thơ “chính thi”? Nhà nghiên cứu Đỗ Lai Thuý gọi Tân hình thức là một thể thơ mang tính hệ hình. Nhà phê bình Văn Giá khẳng định thơ Tân hình thức “là một loại hình, trước và cùng với thơ Tân hình thức là những mô hình khác, riêng Tân hình thức tự đứng độc lập như một mô hình khác” (tiểu luận đã dẫn)… Nhiều ý kiến cho rằng Thơ Tân hình thức không có tương lai? Câu trả lời của một số nhà nghiên cứu là chưa thể nói trước về tương lai, song có thể thơ Tân hình thức xuất hiện chưa đúng lúc; nhưng cũng có ý kiến cho rằng với việc hoàn thiện lý thuyết, sự thực hành cũng đã có những thành tựu, và hiện nay, với lực lượng trẻ bắt đầu tham gia, thơ Tân hình thức vẫn có tương lai… Cuốn sách này có thể nói đã mang trong mình sự tâm huyết của những trái tim vì sự phát triển văn học nghệ thuật, sự ưu tư của nhiều sáng tạo, sự đa chiều thẳng thắn của các góc nhìn khoa học thấu triệt… Đây có lẽ là sự tụ hội đông đảo và nghiêm túc nhất cùng bàn luận về thơ Tân hình thức từ trước đến nay. Hy vọng cuốn sách sẽ đáp ứng nhu cầu tìm hiểu về thơ Tân hình thức của bạn đọc yêu quý. Với những người thực hiện cuốn sách này, trong khi thơ Tân hình thức Việt vẫn đang còn là thể thơ mới lạ đối với công chúng, sự ghé mắt trông vào của quý vị cũng đủ làm cho chúng tôi cảm thấy niềm vui được nhân lên, rung động vô cùng.

BT: Vương Chi Lan

Trả lời

Thư điện tử của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *